تاریخچه بیلیارد

تجهیزات بیلیارد به خاطر انقلاب صنعتی بعد از سال ۱۸۰۰ در انگلستان به سرعت توسعه پیدا کرد. گچ برای اصطکاک بیشتر بین توپ و چوب بیلیارد حتی قبل از اینکه چوب بیلیارد نوک داشته باشد استفاده می شد. در سال ۱۸۲۳ چرم نوک چوب بیلیارد که با آن یک بازیکن می توانست توپ را به یک سو چرخش بدهد ساخته شد. مهمانان انگلیسی به مردم آمریکایی نشان دادند که چطور در بازی از حالت چرخشی استفاده می کنند و به این حالت چرخشی فقط در آمریکا و نه در جاهای دیگر اینگلیش می گفتند. در سال ۱۸۲۹ چوب بیلیارد دو تکه بود. پیرامون سال ۱۸۲۵ سطح میزها از تخته سنگ ساخته می شد. گودیر در سال ۱۸۳۹ توده کائوچو را کشف کرد و تا سال ۱۸۴۵ از آن برای ساخت گوشه های میز بیلیارد استفاده کرد. تا سال ۱۸۵۰ میز بیلیارد شکل صحیح و کاملی به خود گرفت.

در ابتدا این بازی با دو توپ بر روی یک میز شش حفره ای با یک حلقه شبیه به حلقه بازی کروکت و یک چوب عمود که به عنوان سپر بود، انجام می شد. تا قرن هجدهم به تدریج حلقه و سپر ناپدید شدند و تنها حفرها و توپها باقی ماندند. قبل از سال ۱۸۰۰ این بازی به عنوان بیلیارد اعیان زادگان شناخته می شد اما شواهدی وجود دارد که نشان می دهد مردم با حرفه ها و مشاغل مختلف از آغاز این بازی را انجام می دادند. در سال ۱۶۰۰ مردم آشنایی کافی با این بازی پیدا کردند به طوری که شکسپیر در کتاب آنتونی و کلوپاترا به آن اشاره کرده بود. در اواخر ۱۶۰۰ چوب بیلیارد ساخته شد. وقتی توپ در کنار یک باند قرار می گرفت برای ضربه زدن به توپ از چماق به خاطر نوک بزرگش به سختی می شد استفاده کرد به همین دلیل بازیکنان چماق را وارونه و از دسته اش برای ضربه زدن به توپ استفاده کردند. به دسته ( دم ) به معنی ( دنباله ) می گفتند که واژه چوب بیلیارد از این کلمه استخراج شده است. در ابتدا میزها دارای دیواره های عمود و پهن در پشت باندها بودند که از افتادن توپها جلوگیری می کردند.

تجهیزات بیلیارد به خاطر انقلاب صنعتی بعد از سال ۱۸۰۰ در انگلستان به سرعت توسعه پیدا کرد. گچ برای اصطکاک بیشتر بین توپ و چوب بیلیارد حتی قبل از اینکه چوب بیلیارد نوک داشته باشد استفاده می شد. در سال ۱۸۲۳ چرم نوک چوب بیلیارد که با آن یک بازیکن می توانست توپ را به یک سو چرخش بدهد ساخته شد. مهمانان انگلیسی به مردم آمریکایی نشان دادند که چطور در بازی از حالت چرخشی استفاده می کنند و به این حالت چرخشی فقط در آمریکا و نه در جاهای دیگر اینگلیش می گفتند. در سال ۱۸۲۹ چوب بیلیارد دو تکه بود. پیرامون سال ۱۸۲۵ سطح میزها از تخته سنگ ساخته می شد. گودیر در سال ۱۸۳۹ توده کائوچو را کشف کرد و تا سال ۱۸۴۵ از آن برای ساخت گوشه های میز بیلیارد استفاده کرد. تا سال ۱۸۵۰ میز بیلیارد شکل صحیح و کاملی به خود گرفت.
قوانین حاکم بر بازی بیلیارد از حدود سال ۱۷۷۰ تا ۱۹۲۰ همان قوانین حاکم بر بازی بیلیارد در انگلستان بود، این بازی بر روی یک میز بزرگ به شکل مکعب مستطیل با سه توپ و شش حفره انجام می شد. در قرن ۱۸ اندازه استاندارد میزها ۲ به ۱ یعنی طول ۲ و عرض ۱ بود. قبل از این ابعاد استانداردی برای ساختن میز وجود نداشت. اصول بازی بیلیارد انگلیسی به واسطه بازی اسنوکر که یک بازی پیچیده، رنگارنگ و مرکب از جنبه های دفاعی و تهـاجمی بود، ادامه پیدا کرد با این تفاوت که در بازی اسنوکر از ۲۲ توپ و در بازی بیلیارد انگلیسی از ۳ توپ استفاده می شد. اشتیاقی که انگلیسیها به بازی اسنوکر داشتند همانند اشتیاق آمریکایها به بازی بیسبال بود، به خاطر این اشتیاق، شما می توانید هر روز شاهد رقابتی در بازی اسنوکر در انگلیس باشید.

بازی بیلیارد در ایالات متحده امریکا

اینکه چطور بازی بیلیارد به امریکا آورده شده است کاملاً مشخص نیست. روایتها نشان می دهد که این بازی در سال ۱۵۸۰ توسط یک شخص اسپانیای به خیابان آگوستین آورده شده است. اما تحقیقات به عمل آمده نشان می دهد که در سال ۱۵۸۰ هیچ اثری از این بازی وجود نداشته و بیشتر احتمال می رود که این بازی توسط مهاجران انگلیسی و هندی به امریکا آورده شده باشد. در سال ۱۷۰۰ تعدادی از قفسه سازان امریکایی تصمیم گرغتند که میزهایی برای بازی بیلیارد، هر چند کوچک به سازند . با وجود این بازی بیلیارد در سرتاسر کشورهای مستعمره گسترش پیدا کرد. مشهرترین آنها بسفورد، مکانی در نیویورک که به دلالان سهام اختصاص داده شده بود.
صنعت بیلیارد امریکا و افزایش باورنکردنی وجه ملی این بازی حق قانونی و اخلاقی میشل فلان معروف به پدر بیلیارد امریکا می باشد. میشل فلان در سال ۱۸۵۰ اولین کتاب را درباره بیلیارد امریکایی نوشت. او یک مبتکر بود و هدفش طراحی میز جدیدی برای بازی بیلیارد بود. او با قرار دادن لوزیهایی بر روی بستر میز و ساختن گوشه هایی برای آن، میز جدیدی طراحی کرد و به هدفش رسید. او همچنین اولین نویسنده ای بود که مرتباً یک ستون روزنامه را با نوشتن مقاله هایی در مورد بازی بیلیارد امریکایی پر می کرد. بازی بیلیارد امریکایی حاکم تا سال ۱۸۷۰ همان بازی بیلیارد ۴ توپه بود که معمولاً بر روی یک میز بزرگ ۱۱ یا ۱۲ فوت با چهار حفره و چهار توپ که ۲ توپ آن سفید و ۲ توپ دیگر قرمز بودند انجام می شد.

آشنایی با اصطلاحات بیلیارد

• • پاکت: به شش حفره ای که در چهار گوشه و در دو وسط طول میز وجود دارد، گفته می‌شود.
• • پاکت کردن: اگر توپ به سمت یکی از شش سوراخ اطراف میز هدایت شده و در پاکت بیوفتد، اصطلاحا به آن پاکت کردن گفته می‌شود.
• • کیو بال: به توپ سفیدی که با چوب بیلیارد به آن ضربه زده می‌شود.
• • شار: به توپ‌های رنگی که در طول بازی باید آن‌ها را به سمت پاکت هدایت کرد.
• • پیتوک: خطا کردن در بازی بیلیارد، پیتوک نام دارد.
• • باند: منظور دیواره‌های داخلی میز بازی بیلیارد بوده که فضای بازی را تعیین میکنند.
• • شکستن: به ضربه شروع بازی که چیدمان توپ‌ها را برهم زده و آن‌ها را در زمین بازی پخش می‌کند، اصطلاحا شکستن (break) گفته می‌شود.
• • فریم: هر دست، ست و یا دوری که یک بازی بطور کامل سپری شود را اصطلاحا فریم می گویند.
• • شارون: زمانی که شما کیوبال را به یک شار میزنید و شار مورد نظر به یک شار دیگر برخورد می کند و داخل سوراخ میافتد.
• • شار: به زبان روسی به معنی توپ است.

این رشته بطور کلی به سه دسته اصلی معروف تقسیم میشود که هر کدام از این شاخه‌ها دارای زیرشاخه‌های گوناگونی هستند، این سه دسته کلی عبارتند از:

• １. پاکت بیلیارد (pool)
• ２. اسنوکر (Snooker)
• ３. کاروم بیلیارد (carom)
• ...  پاکت بیلیارد
  پاکت بیلیارد رایج ترین سبک بیلیارد در جهان است که اکثر دوستداران این رشته فارغ از سطح تسلطشان در اوقات فراغت خود سرگرم بازی های متنوع این دسته می شوند. توپهای این رشته بطور کلی 15عدد بوده که شامل تعدادی توپ رنگی و تک‌ رنگ و یک توپ سفید است. همچنین میزهای بیلیارد در سه سایز 7-8-9 فوت بفروش میرسند.
  توجه داشته باشید، بسته به نوع بازی گاهی از تمام توپها و گاهی از تعداد کمتری توپ برای اجرای بازی استفاده میشود.
  سه بازی “ایتبال” ، “ناین بال” ، “تن بال” از مرسوم ترین بازی های پاکت بیلیارد هستند.
  در یک نگاه اجمالی اصلی ترین تفاوت آنها را میتوان تعداد توپ های بکاررفته ذکر کرد، ولی این بازی ها در قوانین، چیدمان و … تفاوت های قابل توجهی دارند و هرکدام برای تعیین برنده استراتژی خاصی را درنظر میگیرند.
• ...  ایت بال
  یکی دیگر از انواع بازی بیلیارد؛ ایت بال است. ایت بال(8ball) آشناترین بازی برای عموم است، حتی کسانی که تجربه بیلیارد بازی کردن را ندارند ممکن است این نام به گوششان آشنا باشد. این بازی روی میزهای پاکت بیلیارد انجام میشود و از 15توپ هدف (تک رنگ/دورنگ) و یک توپ سفید(کیوبال) استفاده میشود. شاید برایتان سوال باشد چرا نام بازی ایت بال است؟؟ آیا معنی یا داستان خاصی در این نام گذاری وجود دارد؟ پاسخ این سوال به اهمیت توپ 8(مشکی) در طول این بازی برمیگردد، در ادامه قصد داریم بطور مفصل این اهمیت را برایتان ذکر کنیم. در ایت بال توپ های 1 تا 7 دارای رنگی یکدست و توپهای 9 تا 15 ترکیب شده از دو رنگ هستند و بعلاوه توپ شماره 8 که آخرین توپ بازیست.
  نحوه چیدمان توپ‌ها به شکل مثلث بوده، دقت کنید توپ شماره ٨ باید در وسط مثلث قرار گرفته باشد. توپها در پایین میز برای شکستن و شروع بازی به کمک مثلث آماده میشوند. هر بازیکن بعد از شکستن، باید یک گروه از توپ‌ها را به این شکل انتخاب کند: اولین توپی که شخص پاکت میکند تعیین کننده گروه آن تا انتهای بازیست و برای برنده شدن باید تمام توپ‌های گروه خود را قبل از توپ شماره ٨ ، پاکت کند. زمانی که بازیکن توپهای خود را تمام کرد باید برای پیروزی توپ شماره 8 را بصورت صحیح و قانونی در پاکت بندازد.
  اگر فرد توپ شماره 8 را مابین توپهای خود پاکت کند چه میشود؟ آیا او برنده بازیست؟ آیا بازی بعد از حذف اصل ترین توپ هدف ادامه پیدا میکند؟؟ خیر، به هیچ وجه حین بازی به هردلیلی اقدام به پاکت کردن توپ 8 خارج از نوبت نکنید، زیرا اگر این اتفاق رخ دهد در همان لحظه فرد ضربه زننده بازنده بازیست و آن فریم به نفع حریف به پایان رسیده است.
• ...  ناین بال
  در بالا دلیل نامگذاری بازی ایت بال را اهمیت توپ شماره 8 ذکر کردیم، ناین بال نیز از این قاعده مستثنی نیست. در این بازی از ٩ توپ اصلی و یک توپ سفید (کیوبال) استفاده میکنیم. چیدمان توپ‌ها در بازی ناین بال به شکل لوزی است. هنگام چیدن توجه کنید توپ شماره ٩ در وسط و توپ شماره ١ در راس لوزی باشد.
  اصلی ترین قانون این بازی به این فرمت است: توپ‌ها بر اساس شماره، از کمترین به بیشترین پاکت شود، یعنی توپ شماره ١ در ابتدا و توپ شماره ٩ در انتهای بازی باید بصورت صحیح پاکت شوند. قانون متفاوت این بازی در مقایسه با ایت بال و تن بال این است که هر بازیکنی توپ شماره ٩ را بعد از شکستن بازی پاکت کند، برنده است. باتوجه به قانون ذکر شده در بالا باید به نکته ای توجه کرد: همانطور که گفتیم اصلی ترین قانون این بازی پاکت کردن به نوبت از روی شماره توپهاست، همچنین یاد گرفتیم پاکت کردن 9 خارج از نوبت برخلاف دیگر بازی ها در ناین بال باعث برنده شدن بازیکن میشود.
  حال سوال به این شکل مطرح میشود، ما اجازه ضربه مستقیم و اقدام به پاکت کردن توپ 9 در حین بازی را داریم؟ خیر، شما با ضربه زدن مستقیم بدون واسطه به توپ 9 خارج از نوبت اخطار میگیرید و توپ مجدد روی نقطه اول بازی قرار میگیرد! برای استفاده از این بند در بازی ناین بال دقت کنید، شما میتوانید از ضربات “شارون” برای پاکت کردن توپ 9 استفاده کنید. فرضا توپ در نوبت توپ شماره 3 است، بازیکن با کیوبال ضربه اول را به توپ شماره 3 زده و پس از برخورد توپها در ادامه مسیر آنها به توپ شماره 9 میخورند و آن پاکت میشود، در این حالت شما برنده فریم هستید. با ادامه ی مقاله ی انواع بازی های بیلیارد همراه باشید چرا که هنوز معرفی دو بازی جذاب دیگر باقی مانده است.
• ...  تن بال
  اگر جزو افرادی هستید که از بازی ناین‌بال لذت می‌برید، پیشنهاد میکنیم متن زیر را بطور کامل مطالعه کنید. بنظر میرسد بازی ناین‌بال و تن‌بال به هم شباهت‌هایی دارند، اما قوانین متفاوت و منطق حاکم در تن‌بال باعث محبوبیت این بازی شده است. اکثر بازیکنان حرفه ای پاکت بیلیارد علاقه ی زیادی به بازی تن بال دارند. این بازی با ١٠ توپ هدف و یک توپ سفید (کیوبال) انجام میشود و نحوه چیدمان شار‌ها به صورت مثلثی است به این صورت که توپ شماره ١٠ در وسط و توپ شماره 1 در راس هرم قرار دارد. در بازی بیلیارد 10بال هم قاعده اصلی مانند 9بال است، باید توپ‌ها را از کمترین شماره ( شماره١) تا بیشترین شماره (شماره١٠) پاکت کنید. توجه کنید برخلاف ناین‌بال، نمیتوانید با پاکت کردن توپ شماره ١٠ در لحظه شکستن برنده شوید.
  باید دقت کنید که در این بازی حتی اگر توپ ١٠ به اشتباه قبل از توپ‌های با شماره کمتر پاکت شود، خطا کرده‌اید(!) و توپ برسر نقطه مشخص شده روی میز باز میگردد. همچنین باید تک تک ضربه‌های خود و پاکت مورد نظر را اعلام کنید، خوشبختانه لازم نیست توضیح بدهید که چطور قرار است که این کار را بکنید.
• ...  اسنوکر
  بازی اسنوکر یکی از سبک‌های چالش‌برانگیز ورزش بیلیارد در بین انواع بازی بیلیارد است. شاید تصور کنید بازی پاکت بیلیارد و اسنوکر یک بازی بوده یا نهایت تفاوت های جزئی دارند. اما با نگاه به قوانین کلی اسنوکر معلوم میشود که این ادعا اشتباه است. میز بازی اسنوکر از میز پاکت بیلیارد بزرگ‌تر و در مقابل سایز پاکت‌های آن کوچک‌تر است، همچنین سایز توپ‌های اسنوکر از توپ‌های بازی پاکت بیلیارد کوچکتر است. بازی اسنوکر با یک توپ سفید (کیوبال) و ١۵ توپ قرمز و شش توپ با رنگ‌های متفاوت دیگر، انجام می‌شود. توپ‌های رنگی هر کدام جایگاه مخصوص به خود را بر روی میز دارند و پانزده توپ قرمز با چیدمان مثلثی در نزدیکترین حالت به توپ صورتی قرار می گیرند.
  فرمت کلی بازی به این شکل است: فرد ضربه زننده بعد از پاکت کردن صحیح هرتوپ قرمز میتواند به دلخواه یک توپ رنگی بعنوان جایزه پاکت کند، این در حالیست که توپ قرمز در پاکت مانده ولی توپ رنگی به سرمیز روی نقطه اصلی برمیگردد. این روال تا پایان که تمام توپهای قرمز از بازی خارج و توپهای رنگی در نوبت خود پاکت شوند ادامه دارد. در نهایت فرد یا گروهی که امتیاز بالاتر در فریم را کسب کند، برنده فریم و برنده نهایی فرد یا گروهی است که در مجموع فریم‌های از پیش تعیین شده امتیاز بالاتری کسب کند.
  امتیاز های بازی اسنوکر:

  • هرتوپ قرمز: 1 امتیاز
  • زرد: 2 امتیاز
  • سبز: 3 امتیاز
  • قهوه ای: 4 امتیاز
  • آبی: 5 امتیاز
  • صورتی: 6 امتیاز
  • سیاه: 7 امتیاز